Mauka

Beschrijving

De mauka is een vrijwel in de vergetelheid geraakte, winterharde knol uit de Andes.

Het had niet veel gescheeld of de Mauka (“ Mirabilis expansa”), de meest mysterieuze knol ter wereld, was bijna verdwenen. In de geschiedenisboeken zou deze knol zelfs niet tot nauwelijks terug te vinden zijn geweest. Met het (vroeg)moderne Spaanse rijk verdween ook de cultuur die de kennis bezat deze knol te kweken en te koesteren als eetbare, nuttige plant. Of dat toch niet helemaal? In de vroege jaren 1960 ontdekte de Boliviaanse wetenschapper Julio Rea dat het native american Maukallajta volk, hoog in de hoogvlaktes boven La Paz in Bolivia, deze knol nog teelten. Later, de jaren 70 en 80, vond hij ook nog andere geisolleerde volkeren die deze knol nog teelten in Ecuador en Cajamarca in Peru. Het bijzondere aan al deze locaties is dat ze boven 2700 meter liggen, soms tot wel 3800 meter hoog aan toe, met soms bitter koude nachten en zeer onregelmatig gespreide neerslag. De diversiteit van de plant was natuurlijk flink aangetast door de nog meer zeer beperkte locaties waar Mauka geteeld werd, maar nog altijd waren er verschillende varieteiten bewaard gebleven – onder andere gele en oranje varianten. De plant was nog vooral in kleine familietuinen te vinden, vaak geteeld in combinatie met aardappelen, oca’s of ulluco’s.

Mauka knollen worden in de keuken zowel koud als gekookt gegeten, vaak in combinatie met graan, vis en tomaten. Ze bestaan voor zo’n 87 procent uit koolhydraten en 7 procent eiwit, met een kleine hoeveelheid vezels. De bladeren zijn ook eetbaar en kunnen in salades worden gebruikt, en bestaan vrijwel volledig uit vezels en 17 procent eiwit.

De Mauka groeit als een doorlevende knol in het West-Europese klimaat. De knol kan dus in theorie ‘s winters gewoon in de grond blijven zitten, in ieder geval het deel wat niet geoogst wordt om te eten, en dan ontspringt in de lente gewoon weer opnieuw blad boven de grond. Het loof is wel gevoelig voor vorst, dus late nachtvorsten kunnen serieuze schade geven aan de plant. Daarnaast schijnen woelmuizen erg dol te zijn op de smakelijke knollen in de winter, dus enige bescherming rondom de knollen of het telen in afgesloten bakken is wel aan te raden.